Ege'de güneş enerjisi kuran işletmelerin geri ödeme hesabını kendi faturasından çıkarması

Ege'de çatısına güneş paneli kurmayı düşünen işletme sayısı son birkaç yılda gözle görülür biçimde arttı. Manisa ve Uşak'taki organize sanayi bölgelerinde soğuk hava deposu, tekstil atölyesi, küçük gıda üretim tesisi fark etmeksizin aynı soru dolaşıyor: bu yatırım kendini kaç yılda ödüyor.

Soruyu soran işletmeye gelen cevap genellikle bir tedarikçi sunumunun son sayfasında duruyor. "Ortalama geri ödeme süresi" diye bir satır, altında bir rakam. O rakamın nasıl çıktığını soran işletme sahibi sayısı, rakamı okuyup ikna olan sayısından çok daha az.

Oysa bu hesap tedarikçinin tekelinde değil. Girdilerin neredeyse tamamı işletmenin kendi elektrik faturasında zaten yazıyor.

Teklifteki geri ödeme süresi neden tartışmalı bir sayı

Bir çatı GES teklifi hazırlanırken tedarikçi üç varsayım yapar: sistemin yılda ne kadar üreteceği, üretilen enerjinin ne kadarının tesiste anında tüketileceği, ve tüketilen enerjinin kaç liralık faturayı sileceği.

Üçüncü varsayım en kaygan olanı. Elektrik faturasında yazan tutarın tamamı tüketilen enerjiye gitmez. Faturanın içinde dağıtım bedeli, sayaç okuma, çeşitli fonlar ve vergiler var ve bunların bir kısmı üretim yapsanız da azalmaz. Teklifte "aylık elektrik giderinizin şu kadarını kurtarırsınız" cümlesi kuruluyorsa, orada ayrımın yapılıp yapılmadığına bakmak gerekir.

İkinci varsayım da bölgeye özgü bir tuzak taşıyor. Panel öğle saatinde üretir. Tesis öğle saatinde çalışıyorsa üretilen enerji doğrudan tüketilir ve faturadan düşer. Tesis tek vardiya çalışıp öğleden sonra kapanıyorsa ya da üretim mevsimlikse — Ege'de zeytin, incir, üzüm işleyen tesislerin çoğu böyledir — üretimin bir bölümü şebekeye gider. Şebekeye verilen enerjinin işletmeye dönüşü, tesiste anında tüketilen enerjininkiyle aynı değildir.

Kendi faturanızdan çıkarılacak dört sayı

İşletmenin elinde son on iki ayın elektrik faturaları varsa hesabın gövdesi kurulabilir. Gereken dört sayı şunlar.

Birincisi, yıllık tüketilen enerji miktarı. Faturadaki kWh kalemlerini on iki ay boyunca toplamak yeterli. Tek zamanlı sayaç varsa tek sayı, üç zamanlı sayaç varsa gündüz, puant ve gece ayrı ayrı. Bu ayrım önemli çünkü panel yalnızca gündüz dilimini besler.

İkincisi, o enerjinin gerçek birim maliyeti. Faturadaki toplam tutarı değil; enerji bedeli kalemini tüketilen kWh'ye bölmek gerekir. Sonra ayrı bir hesap olarak, toplam fatura tutarını aynı kWh'ye bölüp iki sayıyı yan yana koyun. Aradaki fark, üretim yapsanız bile ödemeye devam edeceğiniz sabit kalemlerin ağırlığını gösterir.

Üçüncüsü, gündüz tüketim payı. Üç zamanlı sayacı olan işletme bunu doğrudan görür. Tek zamanlı sayacı olanın elinde saat bazlı veri yoktur; bu durumda vardiya saatlerinden ve hangi makinenin ne zaman çalıştığından kaba bir tahmin çıkarmak gerekir. Tahmin olduğunu bilerek kullanın ve iki senaryo hesaplayın: iyimser ve kötümser.

Dördüncüsü, tüketimin mevsimsel dağılımı. On iki aylık faturayı aya göre dizin. Soğuk hava deposu işleten bir işletmede tüketim yazın tepe yapar ve bu, panel üretiminin de tepe yaptığı döneme denk gelir — bu yatırım için iyi haberdir. Kış aylarında yoğunlaşan bir tüketim eğrisi ise tersini söyler.

Hesabı kurmak

Elde bu dört sayı varken tedarikçinin teklifinden yalnızca iki şey alınır: sistemin kurulu gücü ve yıllık tahmini üretimi. Bu üretim tahmininin hangi veriye dayandığını sormakta fayda var; ciddi tedarikçiler konum bazlı ışınım verisiyle çalışır ve bunu göstermekten çekinmez.

Sonra basit bir çarpım kurulur. Yıllık üretimin gündüz tüketiminize denk gelen bölümü, enerji bedeli birim fiyatınızla çarpılır. Bu, yıllık gerçek tasarrufun ana gövdesidir. Şebekeye verilecek fazla üretim için ayrı bir hesap gerekir ve mahsuplaşma kuralları değiştiği için bu kalemi ayrı tutmak, toplama gömmemek daha sağlıklıdır.

Çıkan yıllık tasarrufu yatırım tutarına bölünce kaba geri ödeme süresi elde edilir. Kaba, çünkü hesapta henüz bakım gideri, sigorta, panel veriminin yıllar içinde düşmesi ve elektrik fiyatının seyri yok. Bunların her biri süreyi değiştirir; ilk üçü uzatır, sonuncusu genellikle kısaltır.

Yenilenebilir enerji yatırımlarında mahsuplaşma kuralları, lisanssız üretim sınırları ve teşvik koşulları mevzuatla değişiyor. Yazıda geçen hiçbir eşik ya da oran rakamı yoktur; kendi hesabınızı kurarken güncel mevzuatı EPDK duyurularından ve dağıtım şirketinizden, yatırımın mali boyutunu da mali müşavirinizden doğrulayın.

Tedarikçiye sorulacak üç soru

Hesabı kendiniz kurduktan sonra teklif veren firmayla konuşma farklı bir zeminde ilerler. Üretim tahmininin hangi ışınım verisine dayandığı, tasarruf hesabında faturanın hangi kalemlerinin sıfırlandığı varsayıldığı, ve fazla üretimin nasıl değerlendirildiği — bu üç soruya net cevap veremeyen teklif, rakamı ne kadar güzel olursa olsun karşılaştırılabilir bir teklif değildir.

Ege'de sahada gördüğümüz tablo şu: aynı büyüklükteki iki tesise gelen iki teklif, birbirinden yıllarca farklı geri ödeme süreleri gösterebiliyor ve fark çoğunlukla panelden değil, varsayımdan geliyor.

Bu hafta yapılacak iş

Son on iki ayın elektrik faturasını bir klasörde toplayın. Her ay için üç sayıyı bir tabloya geçirin: tüketilen kWh, enerji bedeli kalemi, toplam fatura tutarı. Bu tablo bir saatlik iş ve elinizde olduğu anda, gelen her teklifi kendi rakamlarınızla sınayabilir hale gelirsiniz. Tablo olmadan yapılan her karşılaştırma, tedarikçilerin birbirinden farklı varsayımlarını kıyaslamaktan ibaret kalır.